​​




 
 
en_US
en
off
Mobile View
Desktop View
 
PreviousNext
  • HUNGAR


    .

    İNTERVU






    sayt: PUBLİKA,AZ (VASİF HƏSƏNLİ İLƏ SÖBƏT )    30.mart 2017-ci il.                    

    Azərbaycan Xalq Demokrat Partiyasının rəhbəri, 1992-ci ildə prezidentliyə namizəd olmuş Rafiq Turabxanoğlunun Publika.az-a müsahibəsi:

    “Müharibələr dünyada insanların sayını azaltmaq üçün törədilir”

    - Ölkədə ayrı-ayrı tanınmış şəxslər və ziyalılar tərəfindən tarixi şəxsiyyətlərə və türkçülüyə qarşı mənfi fikirlər söylənilir. Sizcə, bütün bunların qaynağı nədir?

    - Bu məsələlərlə bağlı mən bir neçə dəfə izahlar vermişəm. Burada ziyalılarımızı qavraya bilmədiyi əsas çətinlik yağmalama mədəniyyəti ilə bağlıdır. Ümumiyyətlə, insanın formalaşıb yaşaması üçün kəşf etdiyi bir məsələ var ki, bunun da adı “yağmalama mədəniyyəti”dir. Yağmalama mədəniyyətinin ən ali forması müharibədir. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Avropa alimləri “müharibə lazım deyil” düşüncəsinin doğru olmadığını ortaya qoyub. Çünki dünyada baş verən müharibələr, yağmalama mədəniyyəti və sairə əhalinin sayını azaltmaq üçün törədilir. Yer kürəsində insan artımı ilə onun gündəlik tələbatı bir-birinə uyğun olmalıdır. Əgər bu uyğunsuzluq pozulursa, o zaman əlavə yollar düşünülür. Mən bu məsələ ilə bağlı məqalələr də yazmışam. İnsanlar yarandığı gündən bəri müharibələrlə üzləşirlər. Hətta müharibələr, yağmalama mədəniyyəti tarixən bizlərə aşılanıb. Dədə Qorqud isə yağmalama mədəniyyətinin bütün mahiyyətini ortaya qoyub. Mənə görə, “Dədə Qorqud” dastanı dünyada olan bütün müqəddəs kitabların ən alisidir. Sonradan isə Yer üzündə yaşayan insanların sayını tənzimləmək üçün dinlər yaranıb. Ancaq dinlər də bunu tənzimləyə bilmədiyi üçün müharibələr, yağmalama mədəniyyəti baş verib. Bu gün dünyada mövcud olan sünni-şiə davalarının, münaqişələrin, müharibələrin kökündə elmi mənada insan artımının qarşısını almaq dayanır. Bu mənim kəşfim deyil. Əsrlər əvvəl tanınmış ingilis alimi Tomas Maltus öz nəzəriyyəsi ilə sübut edib ki, Yer kürəsi bu qədər insanı doyuzdura biləcək qədər zəngin ehtiyatlara malik deyil. Çünki insan həndəsi, maddi nemətlər isə ədədi silsilə ilə artır. Ona görə də mütləq müharibələr baş verməlidir.

    Buna görə də Fazil Mustafa, Sərdar Cəlaloğlu və digər bu kimi şəxslər anlamırlar ki, Şah İsmayıl Xətai ilə Sultan Səlim arasında baş verən müharibənin əsas səbəblərindən biri məhz bu amildir. İndi bizim bəzi adamlar yazırlar ki, türk dövlətləri bir-biri ilə müharibə edib və sairə. Bəs nə etməli idi? Maddi nemət və münbit torpaq çatışmayanda, başqa yol qalmırdı. Bu məsələ ilə bağlı çoban ayrı cür düşünə bilər. Ancaq ziyalılar həqiqəti bilməlidir. Bilmirlərsə, çox böyük eyibdir. Şah İsmayıl Xətainin, Sultan Səlimin, Əmir Teymurun və digər hökmdarların başlatdığı müharibələrin kökündə əsas səbəb kimi bu dayanırdı. Kimsə durub deyə bilər ki, Koroğlu insanlıqdan uzaq adam olub və sairə. Çünki Koroğlu “leşi leş üstə qalamaq gərək” deyirdi. İndi bəzi ziyalılar haradasa nə isə oxuyur, sonra durub deyir ki, Şah İsmayıl bu cür adam olub. Amma bunun kökünü qəti anlamır. Kökünü araşdırmaq lazımdır ki, Şah İsmayıl Xətai niyə belə edib və sairə. Şah İsmayılın qanından xristian qanın axması barədə fikirlər də doğru deyil. Bütün bunları ancaq genetiklər, bioloqlar bilə bilər. Ona qalsa, Stalinin qanında gürcü qanı var idi, amma o boyda SSRİ-nin rəhbəri idi. Şah İsmayıl Xətai, Babək, Sultan Səlim və digər bu cür tarixi hökmdarlara qarşı aşağılayıcı fikirlər söyləmək olmaz. Bizim ən ali rütbələrimiz bu şəxslər olub. Arif adamlar üçün bu cür dedi-qodular küçə söhbətləridir. Sultan Səlim və Şah İsmayıl çox gənc yaşlarında sultan, şah olublar, böyük ərazilərə sahibləniblər. Bu hökmdarlar haqqında mənfi fikirlər söyləmək eyibdir.

    “Azərbaycanda türk tarixçisi ola bilməz”

    - “Biz türkük, yoxsa azərbaycanlı” ifadəsi nə dərəcədə doğrudur?

    - Bir neçə il öncə yazmışdım ki, Azərbaycanda türk tarixçisi ola bilməz. Hörmət etdiyim və tanınan tarixçilərdən bir neçəsi zəng edib mənə etirazlarını bildirdilər. Mən də dedim ki, daha Sovetlər İttifaqı dövrü başa çatıb, imkan verin olanları açıq deyək də! Əgər sən Azərbaycan tarixçisisənsə, sənin içərində bir senzura var. Yəni, sən azərbaycanlısan. Azərbaycan bir dövlətdir, bu dövlətin vətəndaşı kimi səndə azərbaycanlı senzurası var.

    Mənim təşəbbüsümlə 1993-cü ildə Türk dünyasının Azərbaycanda qurultayını keçirirdik. Qonaqlardan bəziləri bizə narazılıq etdilər. Dedilər ki, nə üçün çeçenlər, osetinlər və digər xalqlarla bağlı heç yerdə türk olmaları barədə geniş təbliğat aparılmır. Mən isə onlara bildirdim ki, bizim bölgədə üç qatar mövcuddur. Onlardan biri slavyan, biri türk, biri isə ərəb qatarıdır. Burada dördüncü qatar mövcud deyil. Şərqə getsək, orada hind, Çin, Qərbə getsək isə ingilis, fransız, alman qatarları ilə rastlaşacağıq. Dedim ki, siz adınızı nə qoyursunuzsa, qoyun, azsaylı xalqsınız. Siz dünya çapına çıxmaq üçün adınızı türk qoymalısınız. Qurultayda Zəlimxan Yandarbiyev də iştirak edirdi. Mənim bu fikirlərimdən dərhal sonra ayağa qalxıb bildirdi ki, Bakıya çeçen kimi gəlib, Çeçenistana türk kimi qayıdır. Yəni hər birimiz türkük, kimlik olaraq isə azərbaycanlıyıq.

    - Sizcə, sünni-şiə məsələsinin tez-tez qabardılması məqsədli şəkildə həyata keçirilir?

    - Görünür, sünni-şiə məsələsini tez-tez qabartmağa ehtiyac var. Dediyim kimi, Yer kürəsində insanların sayının azalmasına çalışan dairələr müharibələrin olmasını istəyirlər.

    - Kimlərdi axı onlar?

    - Təbii ki, dünyanı idarə edənlər. Yer kürəsində əhalinin sayını tənzimləmək üçün çalışırlar. Ona görə də Avropa Birliyi ölkələrində demoqrafik siyasət aparılır, əhalinin sayı azaldılır. İndi Avropa həmin problemi həll edib və balansı yaradıb. Daha bizim kimi çox övladlılığa görə dövlətdən pul almırlar. Uşağın sayının çox olması yalnız işçi qüvvəsi kimi faydalıdır.

    - Əhaliyə necə demək olar ki, ailədə uşaqların sayını azaldın?

    - Onu demirsən. Məgər Qərbi Avropada deyirlər? Qərb kefindən Qərb olmayıb. 16-17-ci əsrlərdə Qərbi Avropanın təfəkkürü indi bizim təfəkkürümüzdən dəfələrlə pis idi. Amma başbilənləri bir araya gəlib, çıxış yolu tapdılar. Ona görə də Qərbi Avropada əhalinin sayı azdır.

    Qonşu İrana baxın. Orada da çoxuşaqlı ailələr dəbdir. Bu problem ən çox müsəlman ölkələrində olduğu üçün bu gün müharibələr və münaqişələr də məhz bu coğrafiyada baş verir.

    “Donald Trampı həmin şəbəkəni dağıtmaq üçün hakimiyyətə gətiriblər”

    - Əlinizdə olsaydı, demoqrafik siyasət istiqamətində hansı qərarlar qəbul edərdiniz?

    - Elə edərdim ki, Avropadakı kimi bizdə də azuşaqlı ailələr daha çox olsun.

    Tam əminəm ki, ABŞ-ın yeni prezidenti Donald Tramp elə-belə yerə hakimiyyətə gəlməyib. O biznesmen adamdır. Özünə qalsaydı, onun prezidentlik nəyinə lazım idi? Son illər Avropa Birliyi və ABŞ miqrantlara yardım üçün çox böyük vəsait xərcləyir. Həmin miqrantların içərisində isə bir qrup şəbəkə var ki, onlar Qərb dövlətlərində inqilablar və kütləvi iğtişaşlar həyata keçirə bilir. İndi Donald Trampı həmin şəbəkəni dağıtmaq üçün hakimiyyətə gətiriblər.

    “Ərdoğan çox böyük risk edərək, referenduma gedir”

    - Millətçi kimi tanınırsınız. Türkiyədə baş verən prosesləri izləyirsinizmi?

    - Mənim Türkiyədə ən çox təmasda olduğum adam rəhmətlik Alparslan Türkeş olub. Onunla yoldaşlığımız və dostluğumuz var idi.

    Vaxtilə xarici qüvvələr Türkiyədə konstitusiyanın dəyişdirilməsinə imkan vermədilər. Kim risk edirdisə, onu ordunun əli ilə devirirdilər. İndi prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan çox böyük risk edərək, referenduma gedir. Ərdoğan Türkiyənin böyüməsini canı ilə istəyən güclü liderdir. Əminəm ki, aprelin 16-da Türkiyədə keçiriləcək referendumda Ərdoğan qalib gələcək.

    “Əbülfəz Elçibəy Turqut Özalın təklifinə razı olmadı”

    - Sizin türküçülüklə bağlı ideologiyanız var idi. Həmin ideologiya bu günlə uzlaşırmı?

    - Əlbəttə ki, uzlaşır. Mən tez-tez özümə sual verirəm ki, Cəlil Məmmədquluzadə, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və digərləri elə-belə adamlar olmayıb. Bəs bunlar nə üçün güclü dövlət qura bilməyib? Mən hər zaman bununla bağlı səbəbləri axtarmışam. Ötən əsrin 90-cı illərində nə fikirlər söyləmişəmsə, bu gün də üzərində dayanıram. İrəli sürdüyüm ideologiya bu günümüzə tam uyğundur.

    Mən 1992-ci ildə türkçülüklə bağlı konsepsiya irəli sürmüşdüm. Həmin konsepsiya belə idi ki, BMT-nin qərarı ilə xristianların Vatikan mərkəzinə bənzər olan Turan mənəvi dövləti yaradılmalıdır. Bu dövlət isə bütün türk dövlətlərinin “beyin mərkəzi” rolunu oynamalı idi.

    1993-cü ildəki qurultaya qədər rəhmətlik Əbülfəz Elçibəydən savayı heç kəsin bu fikirdən xəbəri olmamışdı. Ancaq o zaman rəhmətlik Turqut Özal təklif etdi ki, gəlin həmin mərkəzi Türkiyədə quraq, mən parlamentdən qərar da çıxartdırım, İstanbul boğazından gələn vergilərdən həmin mərkəzin saxlanılmasına vəsait ayrılsın. Rəhmətlik Əbülfəz Elçibəy isə buna razı olmadı. Bildirdi ki, o mərkəz Qafqazda qurulmalıdır. Turqut Özal cavabında bildirmişdi ki, siz Vatikan deyirsiniz, ancaq Vatikan ona görə güclüdür ki, o İtaliya kimi güclü dövlətin daxilində yerləşir. Gəlin bu mərkəzi Türkiyədə yaradaq. Çox təəssüf ki, rəhmətlik Əbülfəz Elçibəy buna razı olmadı. Mən bu konsepsiyanı çox yaxşı işləmişdim, ancaq reallaşdırmağı bacara bilmədik.

    - Millətçiliyin zəif olmasının səbəbini nədə görürsünüz?

    - Əslində biz millət kimi zəif deyilik. Millət kimi əvəzsiz millətik. Sadəcə olaraq kütləviləşə bilmirik. Kütləvi milli konsepsiya qəbul oluna bilmir. Bu da bir-iki nəfərdən asılı olan məsələ deyil. Bunun üçün şərait yaranmalıdır, insanlara azadlıq verilməlidir, tənqidlərə dözməlisən.

    düşüncələrində də problem çoxdur. Misal üçün, mən yazıram ki, azərbaycanlıdan türk tarixçisi ola bilməz. Ziyalı da buna əsəbiləşib deyir ki, niyə belə yazırsan, mənim araşdırmalarım var və sairə. Bunun kökünə getmək lazımdır. Dünya mədəniyyəti nədir, mənim muğamım haradan gəlir, niyə mənim şerim bu cürdür, Avropada niyə bu əsərlər var, bizdə yoxdur və sairə. Bütün bunlar araşdırılmalıdır, suallara cavab tapılmalıdır. Ona görə də ziyalılar bir şey oxuyub, tarixi şəxsiyyətlər haqqında yanlış fikirlər səsləndirir.

    “Bəzi ziyalıların çörəkləri kimisə dəstəkləməkdən çıxırdı”

    - 1992-ci ildə prezident seçilsəydiniz, nələrə üstünlük verəcəkdiniz?

    - Saakaşvilidən də çox demokratik şərait yaradardım. O dövrdə xalqımız da buna hazır idi. Əslində, Saakaşvili bəlkə də başqa ölkədə bunu edə bilməzdi. Ona görə buna nail oldu ki, Gürcüstanda güclü və uzaqgörən ziyalılar var idi. Ancaq bizdə bu zəif idi. Hətta, bəzi ziyalılarımız buna çörək yeri kimi baxırdı, bəzilərinin çörəkləri kimisə dəstəkləməkdən çıxırdı. Axırda da Əbülfəz Elçibəyə nə münasibət göstərdilər, bəlli oldu.

    - Onun yerində olsaydınız, sizə qarşı da olacaqdı də...

    - Yox, mənə xəyanət edə bilməzdilər. Çünki mən dünyada nələr baş verdiyini yaxşı bildirdim. Heç zaman qarşıdurmaya getməzdim. Yəni, heç zaman deməzim ki, “nə çalırsınız çalın, mən “Heyvagülü” oynayacam”. Səni hakimiyyətə gətirmişdilərsə, ağıllı xidmət etməli idin.

    - Kim gətirirdi, xalq, yoxsa xarici dövlətlər?

    - Həm xalq, həm də xarici dövlətlərin razılığı olmalı idi. Xaricin razılığı olmasaydı, səni kim idi prezident edən?

    “Mixail Qorbaçov belə Elçibəyi dəstəkləyirdi”

    - Düşünürsünüz ki, rəhmətlik Əbülfəz Elçibəyi xalq gətirməmişdi?

    - Bəli. Xarici dövlətlərin razılığı olmasaydı, Əbülfəz Elçibəy prezident olmazdı. Elçibəyə həm Avropanın, həm Rusiyanın, həm də Türkiyənin dəstəyi var idi. Ancaq sonradan Rusiyada gedən proseslər istiqamətini dəyişdi və ona qarşı olan qüvvələr hakimiyyətə gəldi. Mixail Qorbaçovun özü belə Elçibəyi dəstəkləyirdi. Dəstəkləyirdi deyəndə ki, ümumi proses gedirdi və bu prosesdə ən yaxşısı bu adam idi. O vaxtı çox belə söhbətlər oldu. Mən prezidentliyə namizədliyimi elə-belə verməmişdim ki! İki günün içərisində namizədliyim irəli sürüldü. Məni də həm Avropa, həm də Rusiya dəstəkləyirdi. Mənim haqqımda Avropa Rusiyadan məlumat öyrənirdi. Çünki haqqımda keçmiş “KQB” arxivlərində məlumatlar var idi. Hakimiyyətə gəlmək üçün mütləq xarici dövlətlərin dəstəyi olmalı idi. Başqa cür sən kimsən?

    “Rusiyanın istəyi ilə prezidentliyə namizəd olmuşdum”

    - Deyirsiz ki, sizin də namizədliyinizi Avropa və Rusiya dəstəkləyirdi. Konkret olaraq kimlər idi?

    - Prezidentliyə namizəd olduğum ərəfədə müavinim İqbal Həsənəlizadə mənə dedi ki, bizə çıxıblar, deyirlər ki, mütləq Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin ikinci katibi Viktor Polyaniçko ilə görüşək. Mən də onun evində görüşdüm. Polyaniçko mənə dedi ki, Azərbaycanda keçiriləcək prezident seçkiləri çox vacib məsələdir və sənin seçkilərdə namizədliyini irəli sürməyini istəyirik. Sonra mən bu təklif barəsində Əbülfəz Elçibəyə məlumat verdim. O da mənə dedi ki, yubanmadan seçkilərə qatıl. Çünki Əbülfəz Elçibəy də prosesdən xəbərdar idi. Bir neçə günün ərzində mənim namizədliyim həll olundu və prezidentliyə namizəd oldum.

    Həmin gün axşam dövlət televiziyasında namizədlər üçün debat olacaqdı. Ancaq günorta Şuşanı boşaltdılar və 40 gün matəm elan edildi. Buna görə də namizədlərin debatı dayandırıldı. O zaman mənə tam aydın oldu ki, Azərbaycan üzərində böyük oyunlar gedir.

    “Xalq Hərəkatının üzvlərinin hamısı “qurbanlıq keçi” idi”

    - Bəs Ayaz Mütəllibov kimin adamı idi?

    - Əslində, Ayaz Mütəllibov heç bir oyuna getmək istəmirdi. Əbdürrəhman Vəzirov isə gedirdi. Bəs Əbdürrəhman Vəzirovu kimlər və niyə qovdu? Çünki Əbdürrəhman Vəzirov çıxıb televiziyada xalqı açıq şəkildə barmağı ilə təhqir etmişdi.

    Bundan başqa, 1988-ci ilin Xalq Hərəkatına da Əbdürrəhman Vəzirov bilərəkdən özü göz yummuşdu. Çünki o ümumi oyunu və məqsədi bilirdi. Ermənilərlə azərbaycanlılar arasında münaqişəni alovlandırmaq üçün Azərbaycanda xalq hərəkatlarına imkan yaradırdı. Göstərmək istəyirdilər ki, guya Azərbaycanda da xalq etirazlara qalxır və sairə. Əslində, xalq yox idi, sadəcə olaraq onu təşkil etmişdilər. Bu oyuna isə Sumqayıtda start verilmişdi.

    Sonradan Ayaz Mütəllibovu da devirdilər. Ancaq burada Əbülfəz Elçibəyin təqsiri yox idi, ümumi proses gedirdi. Əsas məqsəd isə müharibə yaratmaq, bu müharibələr nəticəsində insanların ölməsi idi. Sadəcə olaraq gördülər ki, Azərbaycanda xalq hələ yetişməyib, ona görə də ərəblər kimi bizdə kütləvi insan qırğınları yarada bilmədilər.

    Mənim tatar-çeçen dostlarım var. Onlar hər dəfə gileylənib, deyirdilər ki, siz SSRİ-dən tək ayrılıb düzgün iş görmədiniz, bizi tək buraxdınız, gərək gözləyəydiniz, bir yerdə ayrılardıq və sairə. Biz onlara söz vermişdik ki, rusun əsarətindən bir yerdə qurtulacağıq. Ona görə də çeçenlər, tatarlar bizə dəstək verirdilər.

    Yəni, demək istəyirəm ki, əslində Xalq Hərəkatının üzvlərinin hamısı “qurbanlıq keçi” idi. O dövrdə Rusiyanın və digər dövlətlərin agentura şəbəkəsi, institutları işləyirdi, Xalq Hərəkatı üzvlərindən kimin hansı işə yaraması barədə götür-qoy edirdilər. Ona görə də Əbülfəz Elçibəyə imkan verdilər ki, prezident olsun. Elçibəyi xalq içində lider etmək də xarici dairələrin istəyinə uyğun idi. Çünki o dövrdə lider olaraq tanınacaq adam lazım idi. Bir dənə Sürət Hüseynov özü də bilmədən oyunun içinə girmişdi. Bəlkə də hələ də bilmir ki, qazanda qaynayan nə idi. Mən çox istəyirəm ki, bütün bu faktların üstü açılsın.

    “Rəsul Quliyev mənim dəstəmdə olan adam idi”

    - Bəs Rəsul Quliyevlə tanınlığınız necə olub?

    - Bilirsiz ki, Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi (“KQB”) tərəfindən 1967-1968-ci illərdə həbsdə saxlanılmışam. Ötən sərin 60-cı illərində mənim tələbə hərəkatım var idi. Rəsul Quliyev də mənim dəstəmin üzvü idi. O, ayıq-sayıq adamdır. Ümumiyyətlə, 60-cı illərdə tutulan uşaqlardan heç birini “KQB” “verbovka” edə bilmədi. Həmin dəstə üzvləri arasında Rəsul Quliyev də var idi.

    1967-ci ildə məni də həbs etmişdilər. Ancaq “KQB” nədənsə məni “verbovka” etmədi. Halbuki, mən hər zaman “verbovka” olunmaq üçün sino gedirdim. Hətta, “KQB”yə ərizə ilə müraciət də etmişdim. Deyirdim ki, nə desəniz edərəm, amma gəlin Leninin yazdığı qanuna uyğun addım ataq. Nə isə mənə inanmırdılar. Soruşurdular ki, Lenin nə yazıb, hansı qanuna uyğun addım ataq? Mən deyirdim ki, köləlikdən azad olmaq istəyən istənilən adama kömək edilsin. Mən də Cənubi Azərbaycanda yaşayan soydaşlarımızın köləlikdən azad olunmasını istəyirəm. Gəlin əl-ələ verək, bu məsələni həll edək. Onlar da mənə deyirdilər ki, səndən kommunist olmaz. Bunun üstündə məni həbs etmişdilər.

    “Mənim kimi adamlar parlamentdə otura bilməz”

    - Prezidentliyə keçmiş namizədlərin əksəriyyəti sonradan Milli Məclisə deputat seçildi, müxtəlif vəzifələrə təyin olundu. Bəs siz niyə fəal siyasətdən getdiniz?

    - Mən Qubadlı rayonunda doğulmuşam. Hazırda Qubadlı erməni işğalı altındadır. Mənim üçün atamın məzarı düşmən işğalı altında qala-qala deputat olmaq mümkünsüz addımdır. Ona görə də çalışmadım ki, deputat seçilim və ya vəzifədə olum. Yəni mənim kimi adamlar parlamentdə otura bilməz.

    “Elçibəy mənə vəzifə təklif etmişdi”

    - Hər hansı vəzifə təklif olunubmu?

    - Bəli, vaxtilə rəhmətlik Əbülfəz Elçibəy mənə nəqliyyat sahəsi üzrə vəzifə təklif etmişdi və az müddət də orada işlədim. 1992-ci ildə onun istəyi ilə Avtomobil Nəqliyyatı Konserninin birinci vitse-prezidenti vəzifəsində çalışmışam.

    Elçibəyin komandasında yer almasam da, onunla şəxsi dostluğum var idi.

    - Partiyanız hazırda fəaliyyət göstərir?

    - Aktiv fəaliyyət göstərmir. Sonuncu qurultayımız 2016-cı ilin may ayında keçirilib. Qurultaydan sonra mən Ukraynaya səfər edib, orada qıpçaq türkləri ilə görüşdüm. Hazırda partiyamızın 5 min nəfər üzvü var. Onlardan yalnız 50 nəfəri ilə əlaqə saxlayıb, partiya ilə bağlı sorğu-sual edirəm.

    Vasif Həsənli

    Fotolar: Elçin Murad

    rdan söhbət edə-edə gəlib bir kafeyə girdik.

    12135

    ----------- MODERN.AZ -------------------- -- - - - - -- -- - -- -  - -- - - - -- - -- - --- - - - - -- -  -- - - --  -- --- -- - - 

    AQİL CAMAL İLƏ SÖBƏTDƏN sayt MODERN,AZ
    28.04.2012, 12:28
       

     “Turqut Özal dedi ki, gəlin İstanbulun Avropa hissəsində rəmzi Turan dövləti quraq”

    Bu yaxınlarda ailəsindən 4 əzizini itirib. Bununla belə ondakı mənəvi böyüklük, nikbinlik, dünyanın gəliş-gedişi, insan həyatının bu dünyada əbədi olmaması gerçəyinə özünü inandıra bilməsi ona ayaqda durmağa kömək etdi…

    Hələ sovet dönəmində imperiyaya qarşı mücadilə aparanlardan, siyasi motivlərlə həbsdə yatanlardan biri,  ölkənin "stajlı" partiyalarından olan Azərbaycan Xalq Demokratik Partiyasının başqanı Rafiq Turabxanoğlu ilə çoxdan vədələşdiyimiz müsahibəni nəhayət ki, reallaşdırdıq.

    - Sovet dönəmindən üzü bəri yarı gizli, yarı açıq mübarizə aparan Rafiq bəyin son illər bir qədər arxaya çəkilməsi nə ilə bağlıdır?

    - Mən şəxsən bu işə müqəddəs bir iş kimi yanaşmışam. Və bu iş doğrudan belədir. Fəaliyyətimin ilk vaxtlarında ən çətin məsələ Oğuz-Qıpçaq xalqlarına, ziyalılarına Türk fenomenini qəbul etdirmək olub. Çünki bu gün biz hamımız Türk deyə sıxışdırılırıq. Bu o zaman çox böyük bir problem idi və bunun həlli üçün o zaman mən nəzəri olaraq postulatlar şəklində bir konsepsiya hazırladım və dünyanın harasında oldumsa, bu konsepsiya ilə çıxış etməyə başladım. Bu hardasa 60-80-ci illəri əhatə edir. O dövrdə və hətta 90-cı ilə qədər də müəyyən çətinliklər olurdu. Bunun da müəyyən subyektiv səbəbləri var idi.

    - Bu konsepsiya nə idi?

    - Bilirsiniz, tarixin müəyyən bir dövrü olub ki, Türk müharibə deyilən oyunda özünə Türkdən başqa bir rəqib tapmırdı. İmperatorluqlar, xanlıqlar, bəyliklər kiçik dövlətlər və s. bunların hamısının arasında tarixin müxtəlif dövrlərində müəyyən qarşılaşmalar olub. Bəzən bu qarşılaşmaları nədəsə axtarırlar. Amma onu deyə bilərəm ki, bu dövrün zərurəti idi. Bu gün kompüterə nə qədər ehtiyac varsa, tarixin müəyyən bir zaman çərçivəsində də insanlığın inkişafı üçün müharibəyə böyük ehtiyac vardı. Və hətta Dədə Qorqudda da var ki, Qazan xan ildə bir dəfə evindən çıxardı və onun tabeliyində olan bəylər onun evinə basqın edərdilər. Bu tarixin bir məqamında cəmiyyəti nizamlayırdı. Mən də bütün bu işlərə o şəkildə yanaşmışam və o şəkildə də Orta Asiyada, Uqro-Hun qollarında, Volqa-Uralda və s. mən bunları aydınlaşdırdım ki, siz bütün bu məsələlərə bu günün gözü ilə deyil, məhz müharibə gedən dövrün gözü ilə baxa bilməsəniz, bu həqiqəti anlamayacaqsınız. Yəni get-gedə bunlar aradan qaldırıldı və hamısı qəbul etdi ki, vaxtilə müxtəlif adları daşımış bu böyük xalqın əslində kökü birdir və gələcəyi də bir olmalıdır. Tarixdə dünyanın qəbul etdiyi 16 imperiya qurmuş bir xalqı 80-70-ci illərdə oyuncaq vəziyyətinə salmaq doğrudan da qəbahətli bir iş idi. Dünyanın özü üçün qəbahətli idi. Bunu müəyyən bir dövr dünya da qəbul etdi və son olaraq 1992-cü ildə 30-31 oktyabrda Bakıda Filarmoniyanın binasında biz Turanın qurultayını çağıra bildik və o qurultayda 15 bənd qəbul olundu. Həmin qurultayın materialları və mənim neçə ildə gördüyüm işlər göndərildi BMT-yə, mən yazılı surətdə cavab aldım ki, sizin bu sahədə gördüyünüz işlər BMT-nin informasiya blokundadır və biz sizdən gələcək informasiyaları gözləyirik. Bu qurultayda dünyanın bütün Türk xalqlarının nümayəndəsi var idi. Bir müddət Çeçenistanın prezidenti olan Zəlimxan Yandarbiyev də gəlmişdi. Onu yola salanda mənə dedi ki, Azərbaycana bir çeçen kimi gəldim, amma bir Türk kimi gedirəm.

    “Sanki, daha mənə ehtiyac olmadığı təəssüratını hiss etdim”

    - Həmin ərəfədə səhv etmirəmsə, İstanbulda da Türk ölkələri prezidentlərinin 1-ci sammiti toplanmışdı…

    - Dogrudur. O vaxtın rus mətbuatı bu haqda yazmışdı ki, qəribədir, guya bir-birindən xəbərsiz bir tərəfdə siyasi xadimləri yığırlar və Türk dünyasının probleminə müdaxilə edirlər. Bir tərəfdə də dövlət başçıları... Bu uzun bir prosesdir, dörd il bundan əvvələdək çəkdi, Sonra mən istədim ki, növbəti Turan qurultayını  Tatarıstanda keçirək və orada mən ilyarıma qədər oldum, demək olar ki, bütün yazışma işləri görülmüşdü. Ondan sonra isə Moskvadan xəbər gəldi ki, bu Moskvada keçirilsin mən isə buna razılıq vermədim. O vaxt mənə kömək etmiş tatar ziyalılarına dedim ki, tarixi məsuliyyəti mən öz boynuma götürürəm, amma siz əziyyət çəkmisiniz, əgər istəyirsinizsə Moskvada bu işi edin. Onlardan biri bir gözəl misal çəkdi ki, əgər Moskva bu boyda İslamı əlinin altında vassal kimi  saxlaya bilirsə, biz yeni yaranmış Turanı aparıb orada nə cür müstəqil saxlaya bilərik? Əgər sən buna razı deyilsənsə, etməyək. Onda mən gəldim Orta Asiyaya, Özbəkistanda istədim bu işi başa çatdırım, ancaq bizim öz respublikamızdan bu işə mane oldular. Mənim imkanlarım tarixin gedişi ilə uyğunlaşa bilmədi. Görülən iş məndə mənə ehtiyac olmadığı təəssüratı yaratdı. 

    - Dediniz ki, Bakıda keçirilən qurultayda az qala Turan dövlətini elan edirdiniz. Hətta, xaqanlıqlar məsələsi gündəmə gətirilmişdi...

    - Qurultayda 15 bənd qəbul edilmişdi. Bu 15 bəndi yerinə yetirmək üçün nəzərdə tutulurdu ki, Vatikan tipli mənəvi dövlət qurulmalıdır. Bunun da həyata keçirilməməsinin günahı müəyyən qədər məndə oldu. Belə ki, Orta Asiyanın ən nüfuzlu şəxsi Çingiz Aytmatovla görüşdük, söhbət etdik. Orada Monax deyilən bir düzəngah var, oraya hətta bir vertolyot yolu da çəkdilər. Monax bayramında orada Məkkəyə oxşar bir şey düzəltdilər və mənimlə söhbət etdilər ki, bunun da ortasına Türk dünyasının ərazisinə düşmüş böyük və qiymətli daşlardan abidə qoyacağıq və insanlar gəlib buna baxacaqlar. Bu da olacaqdı bizim mənəvi mərkəzimiz, Vatikana bənzər Turan dövləti. Turqut Özal isə məsələni konkret qoydu ki, siz yeni yaranmış dövlətlərsiniz və bir misal da çəkdi ki, Vatikan ona görə yaşayır ki, İtaliya kimi dünyanın tanıdığı bir dövlətin içindədir. O dedi ki, siz bunu saxlaya bilməyəcəksiniz, gətirin Turan dövlətinə İstanbulun Avropa tərəfini verək, Bosfor boğazından gələn gəlirlə də onu təmin edək. Mən gəldim Əbülfəz bəylə danışdım, o dedi ki, ideya bizim, hər şey bizim, bir azdan da neftimiz çıxacaq, Cavanşir qalasını da tikəcəyik bu da olacaq rəmzi Turan dövləti. Yəni məhəbbətdən doğan bir mübahisə bunu gecikdirdi, sonra da 4 iyun qiyamı baş verdi. Daha sonra da biz başını buraxdıq, davam etdirən də olmadı.

    “Mən namizəd kimi televiziyaya çıxacağım gün Şuşanı boşaltdılar”

    - 1992-ci ildə prezident seçkisində namizəd olduğunuz. Bəlkə də gecikmiş sualdır, amma tarix üçün, seçkiyə qatılmağıınızın məqsədi nə idi?

    - O vaxt Azərbaycan dünyanın nəzərində idi. Fikir versəniz, o vaxt namizədliyini verənlərin hamısı seçilmişlər idi. Real namizədləriydi. Və onu da deyim ki, orada pərdəarxası bir oyun gedirdi. Əgər mən namizəd olmasaydım, milliyətçilərin təmsilçisi kimi Əbülfəz bəyə basqı daha çox olardı. 

    - Yəni bu məsələ razılaşdırılmışdı?

    - Yox, qətiyyən. O vaxt vəziyyət elə idi ki, hamı bilirdi qazanda qaynayan nədir və danışmağa ehtiyac yox idi. Mənim namizədliyim Bəyə ideoloji müstəvidə olan hücumun müəyyən faizini dartdı bu tərəfə. Ona görə də onların ssenarisi alınmadı. Amma o ssenari seçki dövründə alınmalı idi. Mən televiziyaya çıxacağım gün Şuşanı boşaltdılar və 40 gün matəm elan olundu ki, təbliğat getməsin. Mən seçkidə iştirakımla, televiziyada çıxışımla, hardasa Elçibəyə vəkilinin görə bilməyəcəyi işi gördüm. Bu da işin alınması üçün yox, xaricdən Azərbaycana olan marağa görə. O vaxt böyük dövlətlər bilmək istəyirdilər ki, Azərbaycanda siyasi-mənəvi yükü, nüfuzu olan hansı qüvvədir, hansı ideyadır? Mənim orada iştirakım dünyanın bizi bir dövlət kimi, bir millət kimi qəbul etməsinə xidmət edirdi.

    "Prezident seçkisində Elçibəy səsini mənə vermişdi"

    - Deyəsən, seçkidə Elçibəy sizə səs verdiyini bildirmişdi...


    - Bəli, seçki qutusundan ayrılandan sonra Bəyə sual vermişdilər o da demişdi ki, "Səsimi Turabxanoğluna vermişəm". Mən də eynilə səsimi aşkar şəkildə Əbülfəz bəy verdim. Hətta yanımda olanlar da təəccüblənmişdilər ki, bu necə prezident olmaq istəyir ki, başqa namizədə səs verir.
    Biz Bəylə görüşəndə sadəcə bir-birimizin üzünə baxmaqla bilirdik ki, məsələ nə yerdədir. Biz villa tikdirmək hayına qalmamışdıq, bizi millətin taleyi düşündürürdü, ona görə də dərdimiz bir idi. Mən də bilirdim ki, harada hansı gedişi etməliyəm, o da.

    “Mənim üçün, prezident seçil, ya get gözətçi işlə, fərqi yoxdur”

    - Bundan sonra ayrı-ayrı vaxtlarda parlament və bələdiyyə seçkisinə qatıldınız. Amma heç birində də seçilmədiniz. Bu talesizlik nədən doğur belə?

    - Ümumiyyətlə mənim təsəvvürümə görə, hər işə əlin dəyməlidir ki, görəsən orada nə qaynayır. Çoxu üçün Azərbaycanda gedən seçkilər "əşşi bilirik ki, nədir" deməkdir. Amma məndə bir psixoloji durum var ki, istər prezident seçil, bələdiyyəyə seçil, lap get bir yerdə gözətçi işlə mənim üçün fərqi yoxdur. Yalnız bir fərqi var ki, azərbaycanlı olsun, danışanda türkcə danışsın. Mənim azarım başqa azardır. Sadəcə məni maraqlandıran odur ki, necə bir oyun qurulmalıdır ki, seçkidə xalq iştirak etsin. Amma seçkidən söhbət gedirsə, məhəllə ilə ölkəyə fərq qoyulmamalıdır. Ölkə də məhəllədən başlayır.

    - Hazırda Türk dövlətləri arasında bir yaxınlaşma prosesi gedir. Bax, indi gedən bu proses sizi qane edirmi? 

    - Bu prosesdə çatışmazlıq bilirsiz nədir? Türk dünyası xəritədən də görürük, balaca bir yer deyil. Hələ bunun Uqro-Hun qolu da var. Bunların hamısı Macar, Fin, Karel və s. dünyanın yarısıdır. Bunun içində Tanrının liderlik verdiyi başçı olmalıdır. Yoxsa mənim on manat pulum çoxdur mən lider olum, belə deyil. Türk dünyasının çox böyük şəxsiyyətləri var. Sadəcə burada balans ona görə pozuldu ki, bunlar elə bilirdilər bu işi sadəcə dövlətlə etmək olar. Lakin Tanrının bu işə cəlb etdiyi şəxsiyyətlər birinci seçilməlidir, o zaman dövlətlə bu işi etmək olar. Turan dünyası prezidentləri bir araya yığmaq deyil. Hansı prezident buna etiraz edirsə, həmin adam bu məsələnin cavabdehliyindən qorxur. Buraya yenə deyirəm, Tanrının bu iş üçün yaratdığı adamlar cəmlənməlidir. Sadəcə prezidentlərlə bu həll oluna biləcək iş deyil. Yaxud bizim diaspor təşkilatlarımıza bir gənci başçı qoyurlar. Diasporun lideri

    gəlib prezidentdən ev istəyir. Dünya azərbaycanlıları o adamı qəbul edərmi? Bu asan məsələ deyil. Mən 1967-də tutulanda bizim kənddə bir qocaman mənə dedi ki, bu kənddə elə oğullar olub ki, köhlən atın cilovundan yapışıb, onu yatızdırıb. Onlar bir şey edə bilməyiblərsə, sən niyə çiynini bu yükün altına vermisən? İndi bunlar da yığılıblar  ki, Türk ölkələrinin parlamentini yaradırıq. Sən o parlamentə milləti yığıb nə deyəcəksən? Əlində proqramın yox, hədəfin yox. Bu gün dünya o qədər inkişaf edib ki, bizim birlikdən başqa ona qarşı istifadə edəcəyimiz, özümüzü qoruyacağımız silahımız yoxdur.

    "Gedən cismimdi, ruhum sizinlədir"


    - Siyasətçilərin uğurlardan və uğursuzluqlardan sonra siyasətdən çəkilməsi başa düşüləndir. Bəs, sizlər nə üçün ideoloji davanı axıradək davam etdirmədiniz?

    - Mən söz verdim ki, bir də siyasətə qatılmayacam. Bu o deməkdir ki, mən seçkilərdə iştirak etməyəcəm. Siyasətdən çəkilmək bu deməkdir. Bir sözlə mən vəzifə davası etmirəm, etmək fikrim də yoxdur. Mənəvi dava, bu həmişə var və olacaq da. Biz yoldaşlarla görüşürük, zəngləşirik, xəbərləşirik. Mən həmişə hər hansı bir dəstənin yanında 10 il olmuşam, sonra buraxmışam ki, siz daha qurtardınız, nə qədər bu xalqa xidmət etmisiniz bəsdir, indi də gedin başınızı saxlayın. Ancaq indi baxıram ki, 1967-ci ildə mənimlə birgə tutulanlar gəlirlər məni tapırlar, görüşürük, görürəm ki, mən düşündüyümdən də çətin vəziyyətdədir. Baxmayaraq ki, onların hamısı institutun əlaçı tələbələri olublar. Riyaziyyatı necə gözəl bilən bir tələbəmiz var idi, gedib görürəm bağda yaşayır. Deyirəm burada neynirsən, deyir "ay bəy, neynəyəcəm, bir inək, beş-altı baş qoyun, toyuq saxlayıram. Bu südüm, bu qatığım yaşayıram". Soruşuram bəs, mənə niyə deməmisiniz, deyir "gəlib sənə deyəcəkdim ki, mənə kömək et?". Deməli, mən də səhv etmişəm. Milli yönümlü insanlar bir-birini həmişə axtarıb tapmalı imiş. Mən də düşünürdüm ki, məndən aralandı, gedib yaşayacaq. Bir sözlə mən siyasətin mənəvi qolundan heç vaxt aralanmamışam, aralana da bilmərəm. 

    - Rafiq bəy, çox sağ olun ki, əhvalınızın bu cür üzgün və dalğın vaxtında bizə vaxt ayırdınız, suallarımızı cavablandırdınız.

    - "Nəsimi" filmində Nəiminin dilindən gözəl bir söz deyir, "gedən cismimdi, ruhum sizinlədir".


    Aqil CAMAL

    (Azərbaycan, Türkiyə, Macarstan dövlət dillərində.)
    Az.-------- Bu gün Türçülərin birliyinə əngəl olan əsas səbəblər.
    1. Türkçülərin sırasında, dal qapı peşimdə, olanlarımızın çoxluğu.
    2. Müstəqil Türk Dovlət başçıları mızın, millətə güvəninin azlığı.
    3. Müstəqil və Yarım Müstəqil Türk dövlətlərində vaxtı ilə, hökumətdə yüksək vəzifə sahibləri olmuş, bu gün isə müxtəlif səbəblərdən təqaüd də olanlan, siyasi xadimlərimiz dən istifadə edə bilmək mexanizminin yoxluğu.
    Təbii ki, səbəblər çoxdur, ancaq bu gün mən bu üç məsələni əsas sayıram, ona görə ki, bu səbəbləri aradan qaldırmaq bizim hər birimizdən asılıdır. Bu mənim şəxsi fikirimdir, yəni bunu obyektiv sayanlara da, subyektiv sayanlara da, öz şəxsi fikirlərini paylaşmasını istərəm. Bu istiqamətdə aparılan dartışmalar, bizi ən azından, daha da saflaşdırar.
    Hörmətlə: R. Turabxanoğlu.
    07.04.2017.
    Tür .-------- Bugün Türçülerin birliğine engel olan başlıca nedenler.
    1. Türkçülerin sırasında, dal kapı peşimde, olanlarımızın çokluğu.
    2. Bağımsız Türk devlet başkanları mizin, millete güveninin azlığı.
    3. Bağımsız ve Yarım Bağımsız Türk devletlerinde vakti ile, hükümette yüksek görev sahipleri olmuş, bugün ise çeşitli nedenlerle burs de olanlan, siyasi xadimlerimiz den kullanabilmek mekanizmasının yokluğu.
    Tabii ki, sebepler çoktur, ancak bugün ben bu üç meseleyi esas buluyorum, çünkü, bu sebepleri ortadan kaldırmak bizim her birimizden bağlıdır. Bu benim şahsi fikrim, yani bunu objektif sayanlara da sübjektif sayanlara da, kendi şahsi fikirlerini paylaşmasını isterim. Bu yönde yapılan tartışmalar, bizi en azından, daha da saflaşdırar.
    Saygılarımızla: R. Turabhanoğlu.
    07.04.2017.
    Mac; --------- Ma a fő oka annak, hogy akadályozzák az egységet Turcu s.
    1. A Turkists ágak ajtót utánam, a legtöbb a.
    2. A független török elnököket Z, a bizalom hiánya a nemzet.
    3. Független félig független török állam időben a kormány már a magas pozíciókat, ma azok, akik ösztöndíjat különböző okok miatt, a hiánya a politikai xadim is tudja használni a szerkezetet.
    Természetesen a számos oka lehet, de ma megtalálni az ezek alapján három kérdést, mert, hogy megszüntesse az oka ennek a függvénye mindannyiunknak. Ez az én személyes ötlet, így szubjektíve a száma, akik azt mondják, objektív, szeretném megosztani saját személyes gondolatok. A vita ebben az irányban, a számunkra legalább, tovább tisztítjuk.
    Üdvözlettel R. Turabxanoğl az.
    2017/04/07.

      Türkiye türkcesinde...............                TÜRK DÜNYASINDA FİKİR KAYNAĞI.

    Tarih boyunca Türk fikir adamları, ötənləri kapsamlı analiz ederek, sonunda daha kompakt şekilde kendi tavsiye ve görevleri ile millete müracaat etmişlerdir. Bu yönde, Bilge Kağan, kendisine kadar söylənilənləri, genel olarak: - Ey Türk kendine dön, sen olunca büyük olursan !, gibi, belirtmiş. Ayrıca belirli zaman otdukden sonra, Emiri Timur demiş; - biz Türkler, Türkistan'ın emiri, Turan'ın sahibləriyiz. Ayrıca belirli zaman otdukden sonra, Kemal Atatürk: - ben Türk'üm demek, mutluluktur, şeklin de fikiriləri ümumileşdirdi. Yaranışdan bugüne kadarki, vizyonunu özetleyecek fikir adamımız İsmail Gaspıralı o kanaate geldi ki, biz Türkler (Fino-Ugor, Kıpçak, Oğuz) -fikirdə, sözde ve işte bir olmalıyız. Artık güvenle söyleyebiliriz ki, Türk milleti olarak, bu gün biz fikirde ve sözde biriz. İşte bir olmamız için, bu günkü dünyada yaşanan siyasi gelişmeleri dikkate alarak ortam, yani mühüt formalaşdıra bilmeliyiz. Milletimizin bu arzusunu gerçəkləşdirək diye, 1992 yılında Turan dünyasının, söz ve fikir adamlarının Bakü kurultayında karara alındı ​​ki, Türkler tarafından, Turan Moral Devleti kurulmalıdır. Bu yönde yapılan mücadele bugüne kadar sonuç veremiyor. Sebebine gelince belirtmek yerinde olur ki, - Bu gün Türkçülerin birliğine engel olan temel sebepleri saymak istersek belirtmeliyiz ..

    1. Türkçülerin sırasında, dal kapı peşimde, olanlarımızın çokluğu.

    2. Bağımsız Türk devlet başkanları mizin, millete güveninin azlığı.

    3. Bağımsız ve Yarım Bağımsız Türk devletlerinde vakti ile, hükümette yüksek görev sahipleri olmuş, bugün ise çeşitli nedenlerle burs de olan, siyasi xadimlerimiz den kullanabilmek mekanizmasının yokluğu.

    Tabii ki, sebepler çoktur, ancak bugün ben bu üç meseleyi esas buluyorum, çünkü, bu sebepleri ortadan kaldırmak bizim, her birimizden bağlıdır. Bu nedenle, son yıllarda Turan Manevi Birliği rehber organı sayılan Kağanlığın yapısını teyit ettik. Bu içeriğe göre, o adamlarımızın isimleri dahil edildi ki, onlar dünya çapında ölçüde bugün de tanınırlar. Kağanlığın Genel Kurulu'nun hangi bağımsız Türk Respubilkasında yerleşmesine gelince, hele ki, tüm başvuru ve xahişlərimiz olumlu çözüm bulmaktan. Umuyoruz ki, Türkiye Respubilkası 16 Nisan 2017 referandumun ardından bu alana, fikrini artırmaya çalışacak. Türkçüler den ricam odur ki, kendi imkanları düzeyinde, günlük gerekli bildikleri işleri ile birlikte, Turan Moral Birliği'nin amaç ve görevlerinin gerçekleştirilmesinde etkin olsunlar.

    Saygılarımızla: TMB. Kağanı ...... Refik Turabhanoğlu.

    21.04.2017. (site: hungar.net) sehife İNTERVU

    Azərbaycan türkcəsində----------    TÜRK DÜNYASINDA FİKİR QAYNAĞI.

    Tarix boyu türk fikir adamları, ötənləri hər tərəfli analız edərək, sonda daha yığcam şəkildə öz tövsiyə və tapşırıqları ilə millətə müraciət etmişlər. Bu yöndə, Bilgə Kağan, özünə qədər söylənilənləri, ümumi şəkildə: - Ey Türk özünə dön, sən özün olanda böyük olursan!,  kimi, ifadə etmiş. Bundan müəyyən zaman ötdükdən sonra, Əmiri Teymur demiş; - biz Türklər, Türküstanın əmiri, Turanın sahibləriyiz. Bundan müəyyən zaman ötdükdən sonra, Kamal Atatürk: - mən Türkəm demək, xoşbəxtlikdir, şəklin də fikiriləri ümumiləşdirdi. Yaranışdan bu günə qədərki, fəaliyyətimizi ümumiləşdirən fikir adamımız İsmail Qaspiralı o qənaətə gəldi ki, biz Türklər (Fino-Uqor, Kıpçak, Oğuz )  -fikirdə, sözdə və işdə bir olmalıyıq. Artıq inamla deyə bilərik ki, türk milləti olaraq, bu gün biz fikirdə və sözdə birik. İşdə bir olmağımız üçün, bu günkü dünyada gedən siyasi prosesləri, nəzərə alaraq şərait, yani mühüt formalaşdıra bilməliyik. Millətimizin bu arzusunu gerçəkləşdirək deyə, 1992-cü ildə Turan dünyasının, söz və fikir adamlarının Bakı qurultayında qərara alındı ki, Türklər tərəfindən, Turan Mənəvi  Dövləti qurulmalıdır. Bu istiqamətdə aparılan mücadilə bu günə qədər nəticə verə bilmir. Səbəbinə gəldikdə qeyd etmək yerinə düşər ki,  - Bu gün Türkçülərin birliyinə əngəl olan əsas səbəbləri saymaq istəsək qeyd etməliyik..

    1. Türkçülərin sırasında, dal qapı peşimdə, olanlarımızın çoxluğu.

    2. Müstəqil Türk Dovlət başçıları mızın, millətə güvəninin azlığı.

    3. Müstəqil və Yarım Müstəqil Türk dövlətlərində vaxtı ilə, hökumətdə yüksək vəzifə sahibləri olmuş, bu gün isə müxtəlif səbəblərdən təqaüd də olan, siyasi xadimlərimiz dən istifadə edə bilmək mexanizminin yoxluğu.

    Təbii ki, səbəblər çoxdur, ancaq bu gün mən bu üç məsələni əsas sayıram, ona görə ki, bu səbəbləri aradan qaldırmaq bizim, hər birimizdən asılıdır . Elə bu məqsədlə də, son illər Turan Mənəvi Birliyinin rəhbər orqanı sayılan Kağanlığın strukturunu təsdiq etdik. Bu tərkibə əsasən, o adamlarımızın adları daxil edildi ki, onlar dünya çapında qədərincə bu gün də tanınırlar. Kağanlığın Baş İdarəsinin hansı müstəqil Türk Respubilkasında yerləşməsinə gəldikdə, hələ ki, bütün müraciət və xahişlərimiz müsbət həllini tapmayıb. Ümid edirik ki, Türkiyə Respubilkası 16 aprel 2017 referendumundan sonra bu sahəyə, fikirini artırmağa çalışacaq. Türkçülər dən xahişim odur ki, öz imkanları səviyyəsində, gündəlik lazım bildikləri işləri ilə yanaşı, Turan Mənəvi Birliyinin məqsəd və vəzifələrinin həyata keçirilməsində fəal olsunlar.

    Hörmətlə: TMB. Kağanı......     Rafiq Turabxanoğlu.

    21.04.2017. (sayt: hungar.net ) sehife. İNTERVU


    ========================================================================

    CUVAŞYA. Çeboksar-şeh.  Mişşi-Yuxma, R. Turabxanoğlu, İ. Həsənəli-zadə 1995.